شامپو چیست ؟

کلمه شامپو از یک لغت هنر و به نام چامپانا ( champana ) به معنای ماساژ دادن گرفته شده است . قبل از پیرایش شامپو به صورت امروزی ، مردم برای شستشوی موی خود از مواد گیاهی مانند چوبک و کتیرا و مواد معدنی مانند خاکهای سیلیسی استفاده می نمودند پس از آن استفاده از صابون برای شستن سر بسیار متداول گردید تا اینکه دترجنتها مصنوعی شناخته و انواع ملایم آن در شامپوهای نوین بکار گرفته شد . البته در حال حاضر ، هنوز هم بسیاری از مردم به علت عدم آگاهی از مشکل قلیایی بودن صابون و سختی آب برای مو پدید می آورد از صابون برای شستن موی خود استفاده می کنند . مهمترین عملکرد شامپو ، تمیز کردن مو و پوست سر و بر طرف نمودن چرک و آلودگی از روی سطح آن است. البته پاک کننده گی یک شامپو امروزه ، ویژگی مشترک همه شامپوها به شمار می آید و رقابت بر سر مسئله زیبا نمودن موی سر ، همزمان با پاکیزگی سطح آن است .

فرمول کلی شامپو :

اکثر شامپوها دارای فرمول یکسان سدیم لوریل استرسولفات ( C12H25 OSO3 Na  ) و تری اتانول آمین لورینسولفات هستند . بنابراین اکثر شامپوها کار مشترکی انجام می دهند . بجز برخی از شامپوها که مصارف خاصی دارند. پزشکان متخصص پوست و مو اتفاق نظر دارند که نوع شامپو هیچ تاثیری در کاهش ریزش مو یا پیشگیری از ریزش مو ندارد . غلظت زیاد که تنها با افزودن بیشتری موادی مثل نمک طعام ایجاد می شود عطر و بوی دل انگیز ، رنگ های متنوع و شکل و حالت صرفی مانند ، روشهای هستند که از نظر روانی تاثیر بسزایی برای جلب مشتری دارد .

اجزای تشکیل دهنده شامپو :

عامل پاک کننده :عامل پاک کننده باعث جدا شدن ذرات چرک و کاهش چربی و کاهش از سطح مو می شود که خود ، شامل سه دسته مواد فعال سطحی آنیونی ( مثل سدیم لوریل استر سولفات و تری اتانول ، آمین سولفات ، آمفوتری ( نل بسائین کوکو آمیرو پروپیل ) و غیر یونی هستند .

عامل تقویت کننده کف : عامل تقویت کننده کف ( مثل بتائین ) باعث ایجاد کف غلیظ و مقاوم می شوند .

عامل حالت دهنده مو : عامل حالت دهنده مو باعث می شود مو به آسانی شانه شود و هنگام شانه کردن به هوا بلند نشود .

عامل نگهداری : عامل نگهدارنده مو را از مواد ضد عفونی کننده و میکروب کشی نگه می دارد .

عامل صدفی کننده گی : عامل صدفی کننده ( مانند اتیلن گلیکول ) به شامپو حالت و شکل صدفی می دهد .

عامل غلیظ کننده : عامل غلیظ کننده ( مثل نمک طعام ) باعث غلیظ شدن شامپو می شود .

انواع شامپو بر اساس نوع مو :

شامپوها بر اساس نوع مو به چرب ، معمولی و خشک تقسیم می شوند .  شامپوهای چرب ، باید دارای قدرت پاک کننده گی بیشتر و روغن کمتر باشد . شامپو برای موهای خشک دارای مقداری نرم کننده است . موهای چرب باید هر روز ، و موهای معمولی باید یک روز در میان و موهای خشک دو سه روز در میان شسته شود .

مواد تشکیل دهنده شامپو :

۱-    مواد فعال سطحی

۲-    مواد افزاینده

مواد فعال سطحی :

جزء اصلی یک شامپو مواد فعال کننده سطحی آن است .

مواد فعال کننده سطحی بطور کلی به چهار دسته ی آنیونی ، کاتیونی ، آمفوتری و غیر یونی تقسیم بندی می شود .در آشامپو معمولا ترکیبی از مواد فعال آنیونی ( مانند سدیم سولفات ) مواد آمفوتری ( بتائین ها ) مواد غیر یونی ( کوکونات فتی اسید دی اتانول آمیوم ) به عنوان مواد فعال کننده سطحی یا جزء اصلی استفاده می شود .

الف ) آنیونی : این مواد ترکیباتی مانند R – SO3H است که در محلولها آبی یونیزه می گردد و ترکیب آنیون سنگین و ترکیب آنیون سنگین طبق واکنش زیر می نماید .

R – SO3H ________ RSO3 + H

چون قسمت موشر در این ترکیبات R – SO3H دارای یون منفی است از آنها محلول رقیق این مواد الکترولیت های کلوئیدی را تشکیل می دهد که تا غلظت های بالاتر به فرم کلوئیدی در آمده ، ایجاد ذرات ریزی را می نماید که موجب انحلال اجسام غیر قابل حل می شود .

ب ) کاتیونی :

نامگذاری این دسته از مواد در مقابل نام گذاری آنیونی هاست که فعالیتشان مربوط به کاتیون سنگین آنها می باشد . به عنوان مثال دترجنتها از دسته آمین ها یعنی کلریدرات دی میتل لوریل آمین به فرمول زیر باشد چون هنگام تفکیک کلرید دی لوریل آمین تبدیل می گردد و بنابرین کاتیونی می نامند .

CH3 – ( CH2 )11 – N ( CH3 )2 HCL _______  [ CH3 – ( CH2 )11 – N ( CH3 )H – CH3 ] , CL

ج ) در ساختمان مولکولی این مواد بار مثبت و منفی وجود دارد .

اسید لوریل آمینو اسیتیک

C12H25 – NH – CH2 – COOH

و مواد مزبور می توانند به صورت زیر عمل نمایند .

۱-    کاتیونی : در محلولهای اسیدی .

C12H25 – NH2 – CH2 COOH

۲-    آنیونی : در محلولهای قلیایی .

C12H25 – NH – CH2COO  ,  Na

۳-    غیر یونی : هنگامی که دو بار یکدیگر را خنثی نمایند .

C12H25 – NH2 – CH2 – COO

مایع غلیظ کننده : هر نوع ماده آبدوستی که برای افزایش دادن گران روی آمیخته های مایع و محلول ها بکار می رود و بر اثر خواص امولسیون کننده گی خود به پایداری آنها کمک می کند .

د ) غیر یونی : این مواد محلول در آب است اما یونیزه نمی گردد . قابلیت انحلال آنها از آب به علت وجود عوامل هیدروکسی (  OH ) یا اتوکسی ( – RH2 – CH2 – O ) متصل به یک رشته زنجیر هیدرو کربنی چوب می باشد . به عنوان مثال می توان – OH R – OC2H4- ( OCH4 )n  را ذکر نمود که تمام مولکول قسمت آبدوست ( هیدروفیل ) را تشکیل می دهد .

برای اینکه محصول حاصله کاملا قابلیت انحلال در آب را داشته باشد باید قسمت هیدروفول مولکول یعنی تعداد n به اندازه کافی بزرگ باشد . چون در ساختمان مولکولی این دترجنت ها معمولا یک زنجیره طویل از اکسید اتیلن وجود دارد لذا برای این مواد دیگر احتیاجی به سولفونه کردن نمی باشد.

افزودنی ها :

بقیه اجزاء به عنوان افزودنی به شامپو افزوده می گردد .

افزودنی های شامپو خود به دو دسته تقسیم بندی می شود .

الف ) افزودنی عمومی

موادی مانند نگه دارنده برای جلوگیری از آلودگی میکروبی ، نمک برای افزایش قوام شامپو و اسانس برای خوشبو و( E . P . T . A ) برای کاهش سختی آب و سیتریک اسید جهت PH ، جزء افزودنی های شامپو به حساب می آیند . اگر به ترکیبات تشکیل دهنده شامپوها دقت کنیم خواهیم دید اجزایی مثل اسید سیتریک ، نمک ( E . P . T. A ) نگهدارنده ، اسانس ، رنگ ، و آب در همه شامپوها مشترک هستند بنابراین در انتخاب شامپو دقت به این مواد اهمیتی ندارد .

ب) افزودنی های اختصاصی :

در فرمولاسیون شامپو های نوین مواد ویژه ای برای اثر بخشی خاص به اضافه می گردند تا شامپو علاوه بر شوینده گی بتواند ویژه گی های زیبایی مورد انتظار را نیز بر آورده نمایند . در انتخاب شامپوی مناسب دقت به مواد فعال کننده سطح و همچنین افزودنی های اختصاصی بسیار مهم است . در برخی از شامپوهای جدید اجزاء ویژه ای به نام ضخیم کننده      ( Thichener ) اضافه شده است . این شامپوها در واقع سطح تارهای مو را با لایه ای از پروتئین می پوشانند بنابراین باعث می شود هر بار که شما این شامپو را استفاده می کنید موی شما پر پشت به نظر برسد .

پرتئین کراتین و آمینو اسیدها به ساقه مو می پیوندند و شکافهای ایجاد شده در اثر استفاده از مواد تا مرغوب را پر می کند این امر باعث افزایش مقاومت مو و محافظت از آن می گردد . پروتئین تخم مرغ با مو پیوند نمی کند بنابراین استفاده از آن در شامپو یک مانورو تبلیغاتی است . مواد مرطوب کننده ف موی شما را هیدارتی می کند درست همان اثری که بر روی پوست دارد . پنتون و ویتامین B5 بر خلاف بقیه وی تامن ها به داخل محور مو نفوذ می کند و برای افزایش استحکام و سلامت مو بسیار مفید است .

( دقت کنید که از ویتامین برای افزودن مواد رنگی نرم کنندگی استفاده شده نه تغذیه و تقویت مو )

هر چند پروتئین موجود در شامپوها به داخل محور مو نفوذ نمی کنند اما با پوشانیدن سطح مو باعث پرپشت به نظر آمدن و افزایش خاصیت نرم کننده گی می شود .

پروتئین ابریشم به افزایش درخشندگی مو کمک می کند .

علت تنوع شامپو :

علت تنوع شامپو بدون شک وجود متغیرها بسیار زیادی است که در طراحی فرمول شامپو وجود دارد . مثلا اینکه موها از نظر میزان چربی پوست سر ، خشک و چرب و معمولی باشد یا اینکه فرم مو صاف و فرفری باشد یا اینکه موها با مواد شیمیایی مثل مواد کلر ، رنگ ، فر و . . . دستکاری شده باشد . از طرف دیگر سلیقه مصرف کننده در انتخاب شکل و حالت شامپو میزان کف و سهولت آبکشی و شست و شو حتی خصوصیاتی مثل رنگ بو و بسته بندی همگی می توانند متغیرهای فرمول نویسی یک شامپو باشند . از آنجا که بسیاری از این متغیرها متضاد یکدیگر بوده و جمع پذیر نیستند تولید کننده برای اینکه بتواند سلیقه متنوع مشتریان را پاسخگو باشد مجبور است شامپوهای متنوعی ارائه دهد تا نیاز همه آنها بر آورده نماید چرا که حتی سلیقه یک فرد نیز با گذشت زمان تغییر می کند.