سوپر جاذب ها :

قدیمی ترین سابقه از ماده ای با قابلیت جذب آب به سال ۱۹۳۸ توسط یک آمریکایی برمی گردد که بعدها چند شرکت امریکایی و آلمانی در دهه های ۵۰ تا ۶۰ این مواد را بهبود بخشیدند و اولین سابقه تجاری آن به دهه ۷۰ برمیگردد که بوسیله متخصصان وزارت کشاورزی امریکا ابداع شد و توسعه یافت در اوایل دهه ۸۰ تولید صنعتی آن آغاز گردید .
در حال حاضر شرکتهای زیادی در اروپا ، آسیا (بویژه ژاپن و چین ) و امریکا محصولات متنوع این کالا را تولید می کنند . تولید جهانی سوپر جاذبها در سال ۲۰۰۵ به حدود ۱/۳میلیون تن رسید که پیش بینی می شود سالانه حداقل ۱۰ درصد به تولید و مصرف آن اضافه گردد .

هیدروژل پلیمری آبدوست است با شبکه سه بعدی که قابلیت جذب و نگهداری متمایز زیاد آب و محلولهای آبی را دارد حتی اگر تحت فشار باشد . به طور کلی سوپرجاذب ماده ای خشک وبه طور معمول شکر مانند با توانایی جذب آب وبرخی مواد محلول به میزان چندین برابر وزن خود می باشد. این پلیمرها خنثی وبی اثرند که مصرف آنها در کشاورزی و محیط زیست خطری در پی ندارد و ایمنی استفاده از آنها در خاک به وسیله وزارت کشاورزی ایالات متحده آمریکا ، فرانسه وآلمان تایید شده است.سوپرجاذب ، نوع کشاورزی این پلیمرهاست که استحکام ژل حاصل از آن بیشتر بوده و چندین سال در خاک دوام می آورد.

سوپر جاذب هاي رطوبت يا هيدروژل پليمرهاي هوشمندي هستند كه توانائي جذب و نگهداري آب(رطوبت) را تا چند صد برابر وزن خود دارا بوده و مي توانند آب و برخي كودهاي مايع را تا مدت هاي طولاني در خود جاي دهند و با خاک کشت همراه گشته و به رشد مطلوب گیاه ،کاهش اتلاف آب وهزینه های آبیاری کمک نماید. اساس ساخت این پلی مرها آلی بوده و به صورت مصنوعی تولید می گردند. از پلی اکریلات پتاسیم و کوپلمیرهای پلی اکریل آمید ساخته شده و ویژگی منحصر به فرد آن بالا بودن ظرفیت جذب آب و حفظ آن است این مواد پس از استفاده مستمر، در خاک کشت هیچگونه تغییری ایجاد نمی نماید و گیاهان، ارگانیسم های زنده خاک یا آب سطحی را آلوده نمی سازند. مطالعات توسط سازمان محیط فرانسه و آمریکا وسایر کشورها نشان داده که استفاده از این ماده هیچگونه عوارضی برای انسان، گیاه و خاک و محیط زیست ندارند. دانه های خشک مواد سوپر جاذب پس از آبگیری ژل دانه دانه بوجود می آورند با استفاده از این پلیمر ها می توان دور آبیاری را کاهش داد. این مواد شامل سه نوع کاتیون ، آنیونی و خنثی می باشد که در کشاورزی نوع آنیونی آن با داشتن بار منفی مورد توجه می باشد. سوپر جاذبه های آنیونی با دارا بودن قابلیت بالای ظرفیت کاتیونی قادرند علاوه بر جذب مقادیر قابل توجهی آب ،کاتیونهای موثر و مفید در رشد گیاه را در خود جذب کنند و ضمن جلوگیری از هدر رفتن آنها در موقع لزوم آنها را در اختیار گیاه قرار دهند. این مواد بی بو ، بی رنگ و بدون خاصیت آلایندگی خاک، آب و بافت گیاهی می باشند.

يک ماده افزودني خاک بوده که آب و مواد غذايي را جذب و حفظ مي کنند و با خاک کشت همراه گشته و به رشد مطلوب گياه ،کاهش اتلاف آب و هزينه هاي آبياري کمک مي نمايد اساس ساخت اين پلي مرها آلي بوده و به صورت مصنوعي توليد مي گردند

از پلي اکريلات پتاسيم و کوپلميرهاي پلي اکريل آميد ساخته شده و ويژگي منحصر به فرد آن بالا بودن ظرفيت جذب آب و حفظ آن است اين مواد پس از استفاده مستمر ، در خاک کشت هيچگونه تغييري ايجاد نمي نمايد و گياهان ، ارگانيسم هاي زنده خاک يا آب سطحي را آلوده نمي سازند.

مطالعات توسط سازمان محيط آلمان و ساير کشورها نشان داده که استفاده از اين ماده هيچگونه عوارضي براي انسان ، گياه و خاک و محيط زيست ندارد اين مواد تقريباً ۵۰۰ – ۲۰۰ برابر وزن خود آب جذب مي کنند ، در اين حال پس از آبگيري دانه هاي خشک مواد سوپر جاذب ژل دانه دانه بوجود مي آورند با استفاده از اين پلي مر مي توان دور آبياري را افزايش داد .

اين مواد شامل سه نوع کاتيون ، آنيوني و خنثي مي باشد که در کشاورزي نوع آنيوني آن با داشتن بار منفي مورد توجه مي باشد . سوپر جاذبه هاي آنيوني با دارا بودن قابليت بالاي ظرفيت کاتيوني قادرند علاوه بر جذب مقادير قابل توجهي آب ،کاتيونهاي موثر و مفيد در رشد گياه را در خود جذب کنند و ضمن جلوگيري از هدر رفتن آنها در موقع لزوم آنها را در اختيار گياه قرار دهند. اين مواد بي بو ، بي رنگ و بدون خاصيت آلايندگي خاک ، آب و بافت گياهي مي باشند.

مزایای استفاده از پلي مرهاي سوپر جاذب (آکوازورب) در کشاورزی :


۱-افزایش ظرفیت حفظ آب و مواد غذایی خاک برای مدت طولانی و استفاده بهينه از آب كه منجر به جلوگیری ازاتلاف بیش از ۵۰ درصد آب ميگردد.
۲-کاهش تعداد نوبتهای آبیاری و در پي آن کاهش هزینه های آبیاری
۳- مصرف یکنواخت آب برای گیاهان
۴- فراهم نمودن رطوبت پوسته خاک
۵- تقویت حالت تخلخل و هوا دهی بهتر در خاک های سنگین ، تغذیه پذیری و ثبات ساختار کشت
۶- امکان کشت در سطوح شیب دار و مناطق بیابانی
۷- افزایش فعالیت و تکثیر قارچهای مایکوریزا ( قارچهای مایکوریزا باعث تبدیل فسفر غیر قابل جذب در خاک به فسفر قابل جذب گیاه می شوند)
۸- رشد سریع تر و سالم تر گیاهان با ذخیره مواد غذایی مخصوصاً در مناطق بسیار گرم و خشك
۹- محافظت ریشه هاي روی خاک در برابر خشک شدن در زمان حمل و نقل و انبار کردن نهال ها و جلوگيري از تنش‌هاي ناشي از نوسانات رطوبتي
۱۰- ثبات و اثر طولانی آکوازورب (بسته به نوع خاك ، آب و هوا و میزان دور آبیاری گیاه بين ۳ تا ۷ سال)
۱۱- شرايط استرس گياهي رابخصوص طي دوره هاي خشكسالي به طور محسوس كاهش ميدهد
۱۲- استفاده بهينه از كود و سموم شيميايي و صرفه جويي در مصرف كودها تا ميزان ۳۰ درصد

۱۳- افزایش تاثیر کودها و آفت کشها به میزان بسیار چشمگیر

۱۴- کاهش شستشو آب و مواد غذايي موجود در خاک
۱۵- بالا بردن ظرفيت تبادلي سوپر جاذب ها و تبادل کاتيوني در خاک
۱۶- به حداکثر رساندن پتانسيل توليد محصول
۱۷- هوا دهي بهتر در خاک

مقدار کاربرد سوپر جاذب ها :

مقدار کاربرد آن بستگي به نوع سوپر جاذب ، بافت ، خاک ، گونه گياهي و شرايط اقليمي منطقه دارد . خاک رسي به دليل دارا بودن درصد بالاتري خلل و فرج زير نياز کمتري به سوپرجاذب نسبت به خاک شني و لومي دارد . بنابراين خاک شني به دليل قابليت نگهداري آب کمتر عکس العملي بهتري نسبت به خاک رسي در مقابل کاربرد سوپر جاذب نشان داده ، در نتيجه ميزان کاربرد آن در خاکهاي رسي کمتر از خاکهاي لومي و شني است مقدار مصرف آن در خاکهاي نواحي گرم و خشک به مراتب بيشتر از نواحي مرطوب و خشک مي باشد کاربرد آن در نواحي مرطوب عمدتاً در گياهان مستقر در شيب ها توصيه مي شود . ميزان کاربرد براي گياهان آبدوست بيشتر از خشکي دوست است.

کاربرد بيش از حد آن توصيه نشده زيرا اين ماده در اثر جذب آب متورم مي شود و ممکن است موجب خروج ريشه ها و گياه از خاک شود. لازم به ذکر است که روش کاربرد سوپر جاذب تأثير به سزايي روي ميزان مصرف آن به خصوص تحت شرايط مزرعه اي دارد . به هر حال کاربرد اين مواد بسته به شرايط مختلف مي تواند نياز آبياري را تا ۵۰ درصد کاهش دهد.

روش کاربرد سوپر جاذب ها :

پلي مر سوپر جاذب مي تواند به روش کپه اي ( درون گودالي ) ، نواري و اختلاط کامل با خاک به کار روند . نکته مهم در هنگام کاربرد اين مواد اين است که بايد به خوبي با خاک مخلوط شوند و در سطح خاک استفاده نشوند علت اين امر تأثير اشعه خورشيد و اشعه ماورا بنفش روي سوپر جاذب بوده که موجب شکستگي سريع آن مي شود. اين ترکيب هم چنين به عنوان بستر رويش گياه و بصورت خالص و بدون خاک نيز مي تواند مورد استفاده گيرد . در اين شرايط بهتر است عناصر غذايي مورد نياز گياه را به آن اضافه نمود .کاربرد آن به دو صورت خشک و آبگيري ( ژل ) توصيه مي شود. در صورتيکه به صورت ژل در خاک مصرف شود .
نوع پودري آن داراي دوام کمتري بوده و حدود ۱۲ – ۶ ماه در خاک پايدار است و بيشتر بعنوان پوشش بذر و نيز براي ريشه هاي لخت نشاها و جوانه هايي استفاده مي شود که رطوبت براي آنها بسيار بحراني باشد . هنگام کاربرد براي درختان ، قسمتي از خاک پاي درخت را خارج نموده و به مقدار لازم سوپر جاذب را با مقداري خاک مخلوط کرده ، سپس اين مخلوط را در قسمت زيرين ريخته و روي آن را با خاک معمولي پر مي نمائيم . در گلدان بهتر است سوپر جاذب را با مقداري خاک مخلوط کرده و به صورت لايه اي در قسمت پايين گلدان مصرف کرد تا از هدر رفتن آب جلوگيري نمايد . هم چنين مي توان سوراخهاي تا دو سوم عمق گلدان ايجاد کرد و مقدار لازم پلي مر خشک را درون آنها ريخته ، آن را فشرد و سپس سوراخها را با مقداري خاک معمولي پوشاند. تعداد سوراخها و مقدار پلي مر بستگي به اندازه گلدان دارد.
در مزارع پلي مر به دو صورت به کار مي رود . در روش اول پس از پخش سطحي سوپر جاذب آن را توسط شخم تا عمق زير ناحيه ريشه بر مي گردانيم آنگاه مي توان مبادرت به کاشت گياه نمود .

در روش دوم از کود پاش نواري استفاده مي کنيم که طي آن سوپر جاذب توسط لوله هاي دستگاه در کنار رديفهاي کاشت و در عمق ريشه هاي قرار مي گيرد.
اين مواد پس از تماس با آب بصورت يک ژل متورم در آمده و آب و مواد غذايي محول را در خود نگه مي دارند بررسيها نشان داده که کاربرد سوپر جاذب بسته به نوع گياه ، بافت خاک و شرايط اقليمي موجب کاهش آب مصرفي به ميزان ۵۰ – ۴۰ درصد مي شود .

 روش کار :

ابتدا گودالی با عمق مناسب حفر نموده سپس حدود ۵۰ گرم هیدروژل را داخل گودال می ریزیم وبا مقداری خاک مخلوط می کنیم و نهال را داخل گودال قرار داده و گودال را پر میکنیم .

درختان زیر پنج سال و درختچه ها :

حدود ۱۰۰- ۲۰۰گرم هیدروژل خشک به ازای هر درخت توصیه می شود. روش کار به این صورت است که در قسمت سایه انداز درخت که توسعه ریشه بیشتر است ۳ حفره ۵۰-۴۰ سانتی متری ایجاد می کنیم اندازه و تعداد حفره ها بستگی به اندازه درخت دارد .در این روش که روش کپه ای ( درون گودال ) است مقداری سوپرجاذب را در کف چاله ها به صورت خشک می ریزیم و سپس روی آن را با خاک معمولی پر می کنیم البته چاله ها باید حداقل ۱۰ سانتی متر از سطح زمین پایین تر باشند.

زمينه هاي کاربرد سوپر جاذب ها :

۱- کشاورزي
۲- مصارف بهداشتي و پزشکي و داروسازي
۳- حفظ تازگي ميوه و سبزي بسته بندي
۴- برف مصنوعي
۵- ژل هاي مخصوص آتش نشاني

نکات مورد توجه :

سوپر جاذبه ها جايگزين کودهاي شيميايي و آبياري نمي باشند . اين مواد تنها قابليت نگهداري آب و برخي ازعناصر غذايي مورد نياز گياه را در خاک افزايش مي دهند و از آبشويي و هدر رفتن N , K , Zn , Fe , B , P خاک جلوگيري بعمل مي آورند. سوپر جاذبه ها مي توانند با کود شيميائي ، علف کش ها و آفت کش ها مخلوط شده و بدون هيچ گونه اثر متقابل با يکديگر به کاربرده شوند.

اين مواد پس از ۱۲ – ۵ سال در اثر تجزيه ميکروبي و تاثير نور خورشيد به تدريج از بين مي روند و به مواد ي همچون آب و دي اکسيد کرين و آمونيوم تبديل مي شوند . وهيچ آسيبي به طبيعت وارد نمي کنند.